FAYDALI MODEL NEDİR?

  • 2019-02-04

FAYDALI MODEL

Bir fikri, buluşu veya tasarımı belirli bir süre boyunca ve belirli bir ülkede sadece fikir, buluş veya tasarım sahibinin kullanmasına, üretmesine, ticarileştirmesine veya alıp - satmasına izin veren haklara fikri ve sınai mülkiyet hakları denir. 

Bu haklar satın alınabilir, satılabilir, lisansla kullandırılabilir, teminat olarak gösterilebilir, miras bırakılabilir. Ve bu haklara haciz dahi konulabilir.

Bu haklardan biri de işbu yazımıza konu Faydalı Model hakkıdır. Faydalı model, tekniğin bilinen durumunu aşmasa bile sanayinin herhangi bir dalında yenilik meydana getiren ve uygulanabilir olan buluş çeşididir. Patentin koruma şartlarını taşımayan ancak yine de teknik alanda ilerlemeler sağlayan küçük buluşların koruma altına alınması amacıyla faydalı model koruması kabul edilmiştir. Faydalı modeller koruma şartları bakımından buluşun yeni ve sanayiye uygulanabilir olması yönleriyle patente benzer ancak patentten farklı olarak faydalı modellerde buluş basamağını aşma şartı aranmaz.

Faydalı model belgesinin elde edilmesi, patente oranla daha hızlı, kolay ve ucuzdur. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin bu koruma şekline olan ihtiyacı gelişmiş ülkelere oranla daha fazladır.

6769 Sayılı SMK uyarınca; bir buluşun faydalı model verilerek korunabilmesi için gerekli kriterler;

  • Yeni olması
  • Sanayiye uygulanabilir olması

Patentlerde aranan tekniğin bilinen durumu aşma kriteri faydalı modellerde aranmaz.  

Faydalı modeli koruma süresi on yıldır. Bu sürenin başlangıcı, tescil için Türk Patent ve Marka Kurumu’na yapılan başvuru tarihidir. Bu koruma hak sahibine üretme, satma, pazarlama, ve faydalanma imkanları verir. Bununla birlikte hak sahibi kendisinin kullanmadığı faydalı modelini lisans vererek başkalarının kullanmasını sağlayabilir.

Patent verilemeyecek konu ve buluşlar için faydalı model belgesi de verilemez. Bununla birlikte 6769 Sayılı SMK uyarınca;

 a) Kimyasal ve biyolojik maddelere veya kimyasal ve biyolojik usullere ya da bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar,

 b) Eczacılıkla ilgili maddelere veya eczacılıkla ilgili usullere ya da bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar,

 c) Biyoteknolojik buluşlar,

 ç) Usuller veya bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar, faydalı model ile korunmaz.


Bu nedenle örneğin ilaçlar faydalı model korumasından yararlanamaz.

 


Menfaati olanlar, Cumhuriyet savcıları ya da kamu kurum ve kuruluşları faydalı modelin hükümsüzlüğünü talep edebilir. Faydalı modelin hükümsüzlüğüne Mahkemeler karar verir.


Faydalı model konusu;


  • Koruma şartlarını taşımıyorsa,
  • Başvurunun ilk halinin kapsamını aşıyorsa,
  • Buluş yeterince açıklanmamışsa,
  • Faydalı model sahibinin, faydalı model isteme hakkına sahip olmadığı ispatlanmışsa,  Mahkeme faydalı modelin hükümsüzlüğüne karar verir.

Patent hakkına tecavüz halleri aynı zamanda faydalı model hakkına tecavüz olarak düzenlenmiştir. Patent veya faydalı model hakkına tecavüz sayılan fiiller SMK m.141’de sayılmıştır. Örneğin faydalı model sahibinin izni olmaksızın buluş konusu ürünü kısmen veya tamamen üretme sonucu taklit etmek, bu şekilde üretilen buluş konusu ürünleri satmak, dağıtmak veya başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak  ya da bu amaçlar için ithal etmek, ticari amaçla elde bulundurmak, uygulamaya koymak suretiyle kullanmak veya bu ürünle ilgili sözleşme yapmak için öneride bulunmak faydalı model hakkına tecavüz sayılan fillerdir. Aynı şekilde faydalı model hakkını gasp etmek, faydalı model sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisans veya zorunlu lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmek de tecavüz sayılan fiillerdir. Başvuru veya buluş sahibi, başvuru yapmış olduğu bölgede üçüncü kişiler tarafından izinsiz olarak yapılan bu fiillere engel olma hakkına sahiptir.