Disiplin suçları, kamu hizmeti sunan görevlilerin, hizmetin düzenli ve verimli bir şekilde sunulması için kurumlarca belirlenen kurallara aykırı tutum ve davranışlarıdır.

Disiplin cezaları ise, disiplin suçlarından birini işleyen kimseye davranışının ağırlık derecesine göre verilen cezalardır. Anayasa, disiplin hukuku bakımından, kanunilik ilkesi, savunma hakkı ve yargı güvencesi gibi üç temel ilke benimsemiştir.

Ülkemizde kamu görevlileri için öngörülen disiplin suç ve cezaları, memur hukuku hususunda genel kanun kabul edilen 657 sayılı Kanun, ayrı personel kanunları bulunan yargı organı, üniversite, kolluk kuvvetleri ve silahlı kuvvetler mensupları için, kendi personel kanunları ve ilgili yönetmeliklerde düzenlenmiştir.

Disiplin soruşturmasında uygulanması gereken temel mevzuat 657 sayılı Devlet Memurları Kanunudur. Disiplin soruşturmasının yapılması ve karara bağlanmasında, hakkında disiplin soruşturması yapılacak memurun, disipline aykırı fiil veya hâli işlediği anda görevli olduğu yerdeki disiplin âmirleri yetkilidir. Disiplin âmiri, Devlet memurlarının disiplin suçu oluşturan fiil ve hâllerini bizzat, çeşitli teftiş ve denetimler esnasında veya şikâyet, ihbar gibi çeşitli yollarla öğrenebilir.

Devlet memurlarının disiplin suçuna konu fiil veya hâlinin öğrenilmesi üzerine, disiplin cezasının uygulanabilmesi için idare hukukunun kendine özgü kurallarının uygulanması gerekmektedir. Disiplin amiri disipline aykırı fiili öğrendiği zaman disiplin soruşturması başlatmak zorundadır.

Disiplin suçlarının belirlenmesi ve cezalandırmada;

1) Hiç kimsenin kanunda suç olarak belirtilmeyen bir fiilden dolayı ve kanunda yer almayan bir ceza ile cezalandırılmamasını ifade eden kanunilik ilkesine,

2)Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez ilkesine,

3)Yargı yolunun açık tutulması ilkesine uygun davranılması gerekmektedir.

Memur hakkında; Belli bir konuyu içermeyen veya somut delile dayanmayan, Başvuru sahibinin adı, soyadı, imzası ile adresi bulunmayan, Daha önceden şikâyet konusu yapılıp sonuçlanan hususlarda yeni delil içermeyen, ihbar ve şikâyetler işleme konulmaz.

Disiplin suçunu işlediği anda görevde bulunan ancak daha sonra emekliye ayrılan, istifa eden, müstafi sayılan ve başka bir suç nedeniyle Devlet memurluğundan çıkarma cezası almış olan memurlar da dâhil tüm Devlet memurları hakkında disiplin soruşturması yapılabilir. Devlet memurunun daha önce disiplin soruşturmasına konu olmuş ve bir disiplin kararı ile sonuçlandırılmış fiil veya hâli hakkında ikinci kez disiplin soruşturması açılamaz ve disiplin cezası verilemez.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 127. maddesine göre, aynı Yasanın 125 inci maddesinde sayılan fiil ve hâlleri işleyenler hakkında, bu fiil ve hâllerin işlendiğinin disiplin âmirince öğrenildiği tarihten itibaren, uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarını gerektiren hâllerde bir ay içinde disiplin soruşturmasına; Devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren hâllerde ise altı ay içinde disiplin kovuşturmasına, başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.

Yine disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra, disiplin cezası verilemez. Disiplin cezasının idare mahkemesince iptali üzerine, yeniden disiplin cezası verilmesi gerektiği durumlarda 2 yıllık ceza verme zamanaşımı süresi kuralı işletilemez.

Disiplin cezası verilirken gerek soruşturma zamanaşımının, gerekse ceza zamanaşımının göz önüne alınması hukuki güvenilirlik ilkesinin bir gereğidir.

Kamu personelinin disiplin cezasını gerektirecek fiil veya hali aynı zamanda ceza yargılamasını da gerektirebilir. Bu durumda; Devlet memuru bakımından yürütülen disiplin soruşturmasının sonuçlandırılması için, o memur hakkındaki adlî soruşturma sonucu beklenmez. Devlet memurunun ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması disiplin cezasının uygulanmasına engel teşkil etmez.

Disiplin soruşturması yapılmadan kamu görevlisine disiplin cezası uygulanamaz.

Disiplin âmiri disipline aykırı fiilin mağduru olması hâlinde disiplin soruşturmasını yürütemez. Bu durumda tespit ettiği fiil veya hâli, gereğini yapmak üzere kendisinin bir derece üzerindeki disiplin âmirine, yoksa bir derece alt disiplin âmirine gönderir.

Disiplin soruşturması yazılı olarak görevlendirilen soruşturmacı marifetiyle yapılır. Soruşturmacı olarak atanacak kişinin, hakkında soruşturma yapılan memura eşit veya daha üst görevde veya denetim elemanı olması zorunludur. Soruşturma konusu fiilin mağduru veya tanığı konumunda olan veya soruşturulan kişi ile husumeti bulunan kişi, soruşturmacı olarak atanamaz. Devlet memuruna yazılı savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez.

Savunma için yedi günden az olmamak üzere makul bir süre verilir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125. maddesinde disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller ile bu fiil ve haller için öngörülen disiplin cezaları;

• Uyarma, 
• Kınama, 
• Aylıktan kesme,
• Kademe ilerlemesinin durdurulması,
• Devlet memurluğundan çıkarma cezalarıdır.

657 sayılı Devlet memurları Kanununun 126. maddesine göre; uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları, disiplin amiri tarafından; kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, disiplin amirinin teklifi üzerine Disiplin Kurulu'nun uygunluk kararı alındıktan sonra, atamaya yetkili âmir tarafından; Devlet memurluğundan çıkarma cezası, disiplin amirinin teklifi üzerine, Yüksek Disiplin Kurulu tarafından verilir. Aday Memur ve Sözleşmeli Personelden 657 sayılı Kanunun 57 nci maddesi uyarınca adaylık süresi içinde aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası almış olanların disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile ilişikleri kesilir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 133. maddesinde belirlenen süreler içinde fiilin tekrarı hâlinde bir derece ağır ceza verilir. Aynı derecede disiplin cezasını gerektiren fakat ayrı fiil ve hâller nedeniyle verilen disiplin cezalarının üçüncü uygulamasında da bir derece ağır ceza verilir.

 Disiplin Cezasına Karşı İdari İtiraz ve İptal Davası Açma Süresi

Verilen disiplin cezaları memurların mesleki yaşamını etkileyeceğinden hakkında ceza tayini edilmiş memurlara savunma hakkı kapsamında itiraz hakkı verilmiştir.

Buna göre, Disiplin cezası verilen memur tarafından, uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı Disiplin Kurulu'na, Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı Yüksek Disiplin Kurulu'na kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz edilebileceği gibi 60 gün içinde doğrudan idarî yargıya başvurulabilir.

Kesinleşmeyen disiplin cezaları idari yargıda davaya konu edilemez. Kesinleşen disiplin cezalarına karşı 60 gün içinde idari yargı yoluna başvurulabilir. Tüm disiplin cezalarına karşı açılacak iptal davalarına idare mahkemesi bakmakla görevlidir. Kesinleşen disiplin cezasına karşı İdari Yargılama Usulü Kanunun 7. Maddesine göre kararın tebliğini izleyen 60 gün içinde dava açılabilir.

Yetkili mahkeme disiplin cezası veren kurumun bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.

 Devlet Memurunun Disiplin Cezasının Silinmesi Şartları

Uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından 5 yıl, Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarının uygulanmasından 10 yıl sonra atamaya yetkili amire başvurularak, verilmiş olan cezalarının özlük dosyasından silinmesi istenebilir.

 Soruşturma ve Disiplin Cezası Vermede Zamanaşımı

Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına, memurluktan çıkarma cezalarında ise altı ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.

Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.